BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
MÔN

AÂM NHAÏC
(Tài liệu lưu hành nội bộ)

lớp

3

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

HỒ NGỌC KHẢI − ĐẶNG CHÂU ANH − NGUYỄN ĐĂNG BỬU
HỒ NGỌC KHẢI – NGUYỄN ĐĂNG BỬU
TRỊNH MAI TRANG − TÔ NGỌC TÚ − LÂM ĐỨC VINH

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
MÔN

AÂM NHAÏC
(Tài liệu lưu hành nội bộ)

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

lớp

3

2

CÁC TỪ VIẾT TẮT

CTTT

Chương trình tổng thể

HS

Học sinh

GV

Giáo viên

NLÂN

Năng lực âm nhạc

NLC

Năng lực chung

PC

Phẩm chất

SGK

Sách giáo khoa

SGV

Sách giáo viên

YCCĐ

Yêu cầu cần đạt

3

Lời mở đầu
Kính thưa quý thầy cô giáo!
Sách giáo khoa Âm nhạc 3 thuộc bộ sách Chân trời sáng tạo của Nhà Xuất bản
Giáo dục Việt Nam đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Sách sẽ được áp dụng
vào dạy học môn Âm nhạc từ năm học 2022 – 2023 trong lộ trình thực hiện Chương
trình giáo dục phổ thông (Ban hành theo QĐ 32 /2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12
năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).
Để giúp giáo viên sử dụng sách giáo khoa, sách giáo viên một cách hiệu quả
nhất, chúng tôi đã biên soạn Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc lớp 3.
Trong tài liệu này, chúng tôi vận dụng cơ sở lí luận và phương pháp dạy học, phương
thức tổ chức hoạt động học tập âm nhạc trong giờ học theo xu hướng tiên tiến của
Giáo dục âm nhạc thế giới. Các nội dung trong tài liệu sẽ được mở rộng qua các hoạt
động tại các chương trình bồi dưỡng và tập huấn sẽ giúp quý thầy, cô trải nghiệm,
ứng dụng và sáng tạo trong việc triển khai Sách giáo khoa Âm nhạc 3 của bộ sách
Chân trời sáng tạo vào điều kiện giáo dục thực tế của năm học tới.
Trân trọng và kính chúc quý thầy cô nhiều sức khỏe, thành công!
NHÓM TÁC GIẢ

4

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

Mục lục
Lời mở đầu ................................................................................................................................................ 3
PHẦN MỘT: HƯỚNG DẪN CHUNG ............................................................................................... 6
1. QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN SÁCH GIÁO KHOA VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁCH
GIÁO KHOA ÂM NHẠC 3 .............................................................................................6
1.1. Quan điểm biên soạn .....................................................................................................................6
1.2. Những điểm mới cơ bản ở Sách giáo khoa Âm nhạc 3 .....................................................7
2. CẤU TRÚC SÁCH VÀ CẤU TRÚC BÀI HỌC ...............................................................8
2.1. Cấu trúc sách .....................................................................................................................................8
2.2. Cấu trúc chủ đề.................................................................................................................................9
3. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC.................................................................................... 10
3.1. Các phương pháp dạy học phổ biến..................................................................................... 10
3.2. Các phương pháp giáo dục âm nhạc mới ........................................................................... 12
3.3. Các điểm chung của những phương pháp trên ............................................................... 17
3.4. Phương pháp giáo dục âm nhạc vận dụng ở Sách giáo khoa Âm nhạc 3 .............. 18
3.5. Các nguyên tắc dạy học âm nhạc ........................................................................................... 22
4. HƯỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ ...................................................................................... 23
4.1. Một số vấn đề chung về đánh giá môn Âm nhạc ............................................................ 23
4.2. Đánh giá nội dung Hát ............................................................................................................... 24
4.3. Đánh giá nội dung Nghe nhạc ............................................................................................... 24
4.4. Đánh giá nội dung Đọc nhạc................................................................................................... 25
4.5. Đánh giá nội dung Nhạc cụ ..................................................................................................... 26
4.6. Đánh giá hoạt động dạy học Tìm hiểu nhạc cụ .............................................................. 26
4.7. Đánh giá trong dạy học Câu chuyện âm nhạc………………………. ................... 26
PHẦN HAI: PHẦN HAI: HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC
TRONG SGK ÂM NHẠC 3.......................................................................................... 27
1. MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ĐẶC TRƯNG
CỦA SÁCH GIÁO KHOA ÂM NHẠC 3 .................................................................27
1.1. Đặt câu hỏi gợi mở ....................................................................................................................... 27

5

1.2. Kết hợp các nhạc cụ gõ đệm cho bài hát ............................................................................ 28
1.3. Trò chơi âm nhạc ........................................................................................................................... 29
1.4. Câu chuyện âm nhạc ................................................................................................................... 30
2. CÁC TIÊU CHÍ ĐỂ PHÂN BỔ NỘI DUNG, HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
TRONG MỘT GIỜ HỌC ÂM NHẠC ........................................................................ 31
3. THIẾT KẾ KẾ HOẠCH BÀI DẠY .............................................................................. 31
3.1. Một số lưu ý lập Kế hoạch bài dạy .......................................................................................... 31
3.2. Gợi ý mẫu Kế hoạch bài dạy ..................................................................................................... 32
3.3. Kế hoạch bài dạy tham khảo .................................................................................................... 34
4. GỢI Ý, HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CÁC NỘI DUNG ÂM NHẠC
THEO SGK ÂM NHẠC 3 ......................................................................................... 40
4.1. Gợi ý tổ chức hoạt động Khám phá ở mỗi chủ đề trong sách giáo khoa................ 40
4.2. Gợi ý hướng dẫn tổ chức dạy học Hát.................................................................................. 41
4.3. Gợi ý hướng dẫn tổ chức dạy học Nghe nhạc .................................................................. 42
4.4. Gợi ý hướng dẫn tổ chức dạy học Đọc nhạc ..................................................................... 43
4.5. Gợi ý hướng dẫn tổ chức dạy học Nhạc cụ ........................................................................ 45
4.6. Gợi ý hướng dẫn tổ chức dạy học Thường thức âm nhạc .......................................... 46
4.7. Hướng dẫn thực hiện mục Nhà ga âm nhạc..................................................................... 47
PHẦN BA: CÁC NỘI DUNG KHÁC ............................................................................ 48
1. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO VIÊN .......................................................... 48
1.1. Cấu trúc Sách giáo viên .............................................................................................................. 48
1.2. Sử dụng Sách giáo viên hiệu quả ........................................................................................... 48
2. GIỚI THIỆU VÀ HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH BỔ TRỢ, SÁCH THAM KHẢO .... 49
2.1. Cấu trúc sách bổ trợ, sách tham khảo. .................................................................................. 49
2.2. Phân tích hướng dẫn sử dụng sách bổ trợ sách bổ trợ, sách tham khảo hỗ trợ
trong dạy học ......................................................................................................................................... 49
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................. 50

6

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

3+p10•7

HƯỚNG DẪN CHUNG
1. QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN SÁCH GIÁO KHOA VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA
SÁCH GIÁO KHOA ÂM NHẠC 3
1.1 Quan điểm biên soạn
Cở sở lí luận
− Theo định hướng đổi mới Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được thể
hiện qua Nghị quyết 88 về đổi mới chương trình và sách giáo khoa (SGK) phổ thông
của Quốc hội và qua chương trình giáo dục phổ thông mới, gồm Chương trình giáo
dục phổ thông Tổng thể và Chương trình giáo dục phổ thông môn Âm nhạc 2018, với
trọng tâm chuyển từ giáo dục chú trọng truyền thụ kiến thức sang giúp cho học sinh
(HS) hình thành và phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực.
− Bám sát các tiêu chuẩn SGK mới ban hành kèm theo Thông tư số 33/2017 ngày
22 tháng 12 năm 2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
− Triển khai các yêu cầu theo Công Văn số 2345 2345/BGDĐT-GDTH của Bộ Giáo
dục và Đào tạo ban hành ngày ngày 07 tháng 06 năm 2021 về việc hướng dẫn xây
dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường cấp Tiểu học.
Quan điểm biên soạn
− SGK tuân thủ các quy định được nêu trong Chương trình giáo dục phổ thông
môn Âm nhạc 2018 bao gồm: mục tiêu, yêu cầu cần đạt (YCCĐ), nội dung giáo dục.
− Ngoài việc cung cấp kiến thức, SGK là tài liệu giúp HS có thể tự học, tự giải
quyết vấn đề, phát triển năng lực thẩm mĩ và sáng tạo trong âm nhạc.
− Nội dung SGK được xây dựng có tính liên thông từ cấp Tiểu học và theo hướng kết
hợp giữa đồng tâm với tuyến tính, là tiền đề cho cấp học sau; đặc biệt từ SGK lớp 1 và 2.
− Nội dung SGK vừa đảm bảo tính cốt lõi, vừa có tính mở để phù hợp với sự đa
dạng về điều kiện và khả năng học tập của HS các vùng miền.
− Kế thừa những ưu điểm của SGK hiện hành, đồng thời tiếp thu tinh hoa của
một số nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.
Đối với bậc Tiểu học
− Nội dung SGK bao gồm 5 đề mục dựa trên các mạch nội dung chính của môn
học: Hát, Đọc nhạc, Nghe nhạc, Nhạc cụ, Thường thức âm nhạc với các icon được thiết
kế tương ứng.

7

− Mỗi chủ đề sẽ được thực hiện từ 3 – 4 tiết tuỳ vào dung lượng nội dung và hoạt
động học tập; số trang tương ứng cho mỗi chủ đề từ 6 – 8 trang.
− Đối với mạch nội dung Nghe nhạc, ngoài việc được thiết kế như một nội dung
độc lập còn được tích hợp trong các mạch nội dung dạy học khác như: tìm hiểu nhạc
cụ, tác giả tác phẩm, câu chuyện âm nhạc,…
− Cấu trúc của mỗi chủ đề gồm các mạch nội dung chính kết hợp với các
hoạt động:
+ Khám phá: là hoạt động mở đầu mỗi chủ đề, được thiết kế để tạo các tình
huống sư phạm ban đầu đưa HS đến khám phá các kiến thức, kĩ năng trọng tâm của
chủ đề; xây dựng dưới hình thức câu chuyện âm nhạc, tranh ảnh gợi ý,…
+ Hoạt động âm nhạc: là các bài thực hành, trò chơi âm nhạc liên kết với các nội
dung bài học trong từng chủ đề.
+ Nhà ga âm nhạc: là những gợi ý để HS tự hoạt động âm nhạc như: tái hiện, ghi
nhớ các kiến thức, kĩ năng âm nhạc đã học trong bài; phát triển các năng lực âm nhạc
đặc thù thông qua các hoạt động thực hành, tạo ra các sản phẩm âm nhạc; đồng thời
giúp HS tự đánh giá và giáo viên (GV) đánh giá năng lực HS thông qua bài học.

1.2. Những điểm mới cơ bản ở SGK Âm nhạc 3
Nội dung
− Nội dung sách được triển khai bám sát chương trình giáo dục phổ thông môn
Âm nhạc 2018 được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 26/12/2018.
− Phát triển những điểm mạnh của SGK Âm nhạc 1 và 2 hiện hành: cụ thể là việc
lựa chọn kiến thức và kĩ năng âm nhạc căn bản ở những nội dung được đề cập trong
chương trình mới.
− Tiếp thu kinh nghiệm viết SGK của những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.
Đa dạng về nội dung học tập và hoạt động âm nhạc.
− Hát không đóng vai trò trọng tâm mà liên kết với các hoạt động học tập khác.
− Chú trọng phát triển thẩm mĩ âm nhạc thông qua: hát, đọc nhạc, nghe nhạc và
chơi nhạc cụ.
− Đọc nhạc được áp dụng từ lớp 1 và 2; tuy nhiên, ở lớp 3 với sự kết hợp các nốt
nhạc được ghi trên khuông nhạc theo hệ thống ghi nhạc phương Tây và thiết kế thành
các Bài đọc nhạc ở các chủ đề. Các thang âm và mẫu âm vẫn duy trì mô tả bằng các nốt
nhạc theo kí hiệu bàn tay (hand signs) và nốt nhạc hình tượng (iconic notation) cùng
với hệ thống màu nốt theo quy ước quốc tế. Tuy nhiên, GV sẽ vận dụng các kí hiệu nốt
nhạc bàn tay như một công cụ của phương pháp dạy học nhằm HS quen dần với các
nốt nhạc trên khuông nhạc mà các em sẽ học ở các lớp tiếp theo và tiếp cận xu hướng

8

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

ghi nhạc quốc tế. Đây là thay đổi quan trọng thiết kế của sách lớp 3 so với nội dung đọc
nhạc lớp 1 và 2.
− Đa dạng hoá hình thức của các câu chuyện âm nhạc (kết hợp kĩ năng nghe,
gõ − vỗ đệm, đọc theo tiết tấu, mô phỏng giai điệu, đóng vai, mô phỏng cử điệu,...)
bên cạnh việc tích hợp giáo dục về phẩm chất, tấm gương lao động nghệ thuật nghiêm túc và cống hiến của các nhạc sĩ, nghệ nhân, nhà hoạt động âm nhạc nổi bật,...
− Mở rộng quan điểm đánh giá từ chuẩn kiến thức sang chuẩn năng lực, biểu
hiện của năng lực và phẩm chất.
− Nhạc cụ được đưa vào dạy học một cách chính thức từ nhạc cụ tiết tấu (nhạc cụ
gõ đơn giản; vỗ tay, búng tay, vỗ đùi, giậm chân,…) ở các lớp 1, 2, 3. Tiếp nối từ lớp 4,
5 lên đến bậc THCS tiếp tục phát triển theo hướng chơi nhạc cụ gõ, nhạc cụ giai điệu
và được nâng cao lên mức độ chơi hoà âm.
− Nội dung nhạc cụ mang tính mở, linh hoạt nhằm đáp ứng điều kiện thực tiễn ở
từng địa phương, tuỳ trình độ và sở thích của HS: Nội dung dành cho nhạc cụ tiết tấu
(trống nhỏ, song loan, thanh phách, tambourine, triangle, castanets, maracas; vỗ tay,
búng tay, vỗ chân, giậm chân,…) được trình bày chung trong SGK với các mẫu hình
tiết tấu, nhạc cụ do HS lựa chọn để thể hiện.
Hình thức – phương pháp
− Tiếp cận và tham khảo các bộ SGK Âm nhạc ở bậc Tiểu học của các quốc gia có
nền giáo dục tiên tiến trong khu vực và trên thế giới: Singapore, Hàn quốc, Nhật Bản,
Hoa Kì,...
− Phát triển hệ thống “Chủ đề” kết hợp giữa nội dung âm nhạc, văn hoá, xã hội,...
− Tiếp cận và vận dụng các phương pháp dạy học âm nhạc tiên tiến của thế giới:
Kodály, Orff-Schulwerk, Dalcroze,… (nhạc cụ gõ kết hợp vỗ tay, búng tay, vỗ chân,
giậm chân,… nốt nhạc bàn tay, nốt nhạc hình tượng, âm hình tiết tấu, nghe nhạc cảm
thụ và vận động,...).
− Vận dụng các ưu điểm về phương pháp, nội dung của SGK hiện hành (nguồn
bài hát, các bài học về tác giả − tác phẩm, âm nhạc và đời sống,...).
− Phát huy sự ưu việt của kênh hình ảnh, nguồn tư liệu đa phương tiện; sử dụng
hợp lí kênh chữ. Chú trọng đến các yếu tố thẩm mĩ, phù hợp với lứa tuổi HS ở từng lớp.

2. CẤU TRÚC SÁCH VÀ CẤU TRÚC BÀI HỌC
2.1. Cấu trúc sách
− SGK có các thành phần cơ bản: Hướng dẫn sử dụng – Mục lục – Nội dung chính
(gồm các chủ đề) – Giải thích thuật ngữ.

9

− SGK Âm nhạc 3 được cấu trúc theo 8 chủ đề (28 – 29 tiết), mỗi chủ đề được thiết
kế từ 3 – 4 tiết; nội dung ôn tập học kì và kiểm tra đánh giá (4 tiết). Tên các chủ đề được
đặt như sau:
t
$I̟
ê̌

5V̖J
UIˌ
ÐN
ê̌N
t
$I̟
ê̌

Đất nước mến yêu.
t
$I̟
ê̌

#˼O
CÒ
UIÉO
UIˍˌOH
t
$I̟
ê̌

.áB
YVÉO tươi đẹp.
+ Ôn tập Chủ đề 1, 2, 3, 4 (Học kì I).
t
$I̟
ê̌

,IÞD
DB
DIBO
IPË
t
$I̟
ê̌

(JB
êÖOI
ZÐV
UIˍˌOH
t
$I̟
ê̌

(JBJ
êJ̏V
RVÐ
IˍˌOH
t
$I̟
ê̌

7VJ
DáOH
ÉN
OI˼D
+ Ôn tập Chủ đề 5, 6,7, 8 (Học kì II).
− Ở mỗi chủ đề sẽ ứng với một mục tiêu về nội dung khác nhau, từ đó giúp HS
hình thành được những năng lực về âm nhạc.
− Các bài hát sử dụng trong SGK vừa có tính kế thừa, vừa có tính mới, các bài hát
đa dạng thể loại như: bài hát tuổi thiếu nhi, bài hát nước ngoài, bài hát dân ca; có cao
độ và âm điệu phù hợp với HS lớp 3. Bên cạnh đó, sách giáo viên (SGV) sẽ cung cấp
thêm các bài hát thay thế, giúp GV có thêm nguồn tài liệu phong phú để lựa chọn
trong hoạt động dạy học.

2.2. Cấu trúc chủ đề
a. Đoàn tàu khởi hành
TRANH CHỦ ĐỀ – mục KHÁM PHÁ: (1 – 2 trang)
b. Đoàn tàu hành trình
− HÁT: (1 trang)
− NGHE NHẠC (vừa độc lập, vừa được lồng ghép và thể hiện trong các nội dung bài học)
− ĐỌC NHẠC: (1 trang)
− NHẠC CỤ: (1 trang)
− THƯỜNG THỨC ÂM NHẠC: (1 đến 2 trang; phù hợp với nội dung)
− HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC: gồm các bài luyện tập, thực hành, hoạt động âm nhạc
tăng cường cho từng phân môn, không sử dụng icon, được lồng ghép dưới hình thức
trò chơi hoặc vận động âm nhạc trong các mạch nội dung trong SGK.

10

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

c. Đoàn tàu về nga
NHÀ GA ÂM NHẠC: (0,5 – 1 trang)
Một số chủ đề đặc trưng
− Giai điệu quê hương: Toàn bộ nội dung chủ đề hướng HS tới những nét đẹp
trong âm nhạc dân ca và truyền thống của quê hương; thể hiện qua việc khai thác văn
hoá âm nhạc Việt Nam qua hình ảnh và hoạt động khám phá âm nhạc; trang phục,
nhạc cụ dân tộc và không gian sinh hoạt âm nhạc truyền thống. Trong SGK Âm nhạc 3,
chủ đề này khai thác hình ảnh sinh hoạt của nghệ thuật Hát Bài Chòi Trung Bộ.
− Vui cùng âm nhạc: Nội dung chủ đề hướng HS tới những trải nghiệm thú vị với
các trò chơi dân gian và hiện đại thông qua các bài đồng dao, trò chơi âm nhạc của đất
nước và thế giới. Ở SGK Âm nhạc 3 thể hiện ở Chủ đề 8 với hình ảnh học sinh vui chơi
và ca hát tập thể vui vẻ và đoàn kết.
Những điểm nổi bật
− Khám phá: Bức tranh tổng thể thiết kế trên hai trang sách, gồm các câu chuyện
dẫn dắt hay hình ảnh minh hoạ chủ đề, giúp HS vận động, cảm thụ và sáng tạo âm
nhạc. Nội dung thực hiện theo phương pháp nghe, cảm thụ, sáng tạo và vận động
âm nhạc.
− Đọc nhạc: Trên cơ sở các Bài đọc nhạc viết dưới dạng nốt nhạc trên khuông kết
hợp với đọc nhạc theo kí hiệu bàn tay (Hand signs); nốt nhạc hình tượng (Iconic notation) theo phương pháp Kodály.
− Nhạc cụ: Sử dụng các động tác vỗ tay, vỗ chân, giậm chân,… kết hợp với
các nhạc cụ gõ đơn giản (thanh phách, trống con, song loan, triangle, tambourine,
castanets, maracas,...) nhằm tạo các phần đệm khi hát các bài hát ở từng chủ đề; hay
những bài hoà âm đơn giản,...
− Nhà ga âm nhạc: Các câu hỏi, gợi ý giúp HS tái hiện lại các kĩ năng, kiến thức đã
học, tự đánh giá các năng lực âm nhạc đã lĩnh hội và phát triển năng lực hoạt động
âm nhạc.
− Hoạt động âm nhạc: Các trò chơi thực hành, nhận biết và khám phá âm nhạc,
góp phần giúp HS phát triển năng lực âm nhạc.

3. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
3.1. Các phương pháp dạy học phổ biến:
Môn Âm nhạc, bên cạnh việc dạy học phát triển kĩ năng âm nhạc đặc thù đề cao
tính thực hành và trải nghiệm, còn nhiều hoạt động dạy học có điểm tương đồng với
các môn học khác. Vì vậy, GV âm nhạc ở cấp Tiểu học cần vận dụng các phương pháp
sư phạm chung trong quá trình tổ chức hoạt động dạy và học trên lớp. Các phương
pháp này bao gồm:

11

t
1IˍˌOH
QIÈQ
T̢
E̞OH
OHÙO
OḤ
t
1IˍˌOH
QIÈQ
E˼Z
I̒D
US̤D
RVBO
t
1IˍˌOH
QIÈQ
E˼Z
I̒D
UI̤D
IËOI
t
1IˍˌOH
QIÈQ
LJ̍N
USB
êÈOI
HJÈ
t
yWË
OIJ̌V
QIˍˌOH
QIÈQ
LIÈD
Phương pháp dạy học tích cực
Trong xu thế đổi mới giáo dục trên quan điểm “Lấy HS làm trung tâm” và “Dạy học
phát triển năng lực HS” của đất nước, Chương trình giáo dục phổ thông môn Âm nhạc
2018 phát triển các nội dung dạy học theo xu hướng tiếp cận các tiến bộ của giáo dục
âm nhạc thế giới, kế thừa và phát triển những điểm mạnh của chương trình giáo dục
phổ thông Âm nhạc 2006. Chính vì vậy, GV âm nhạc cần học tập và vận dụng phương
pháp dạy học tích cực để vận dụng một cách tốt nhất và hiệu quả trong tổ chức hoạt
động dạy học trong các bài học âm nhạc của mình. Chính các phương pháp này sẽ
hỗ trợ để phát triển các năng lực chung khác trong quá trình sư phạm của mình. Các
phương pháp này bao gồm:
t
1IˍˌOH
QIÈQ
ê̇U
WË
HJ˽J
RVZ̋U
W˾O
ê̌
t
1IˍˌOH
QIÈQ
E˼Z
I̒D
UIFP
E̤
ÈO
t
1IˍˌOH
QIÈQ
IP˼U
ê̘OH
OIØN
t
1IˍˌOH
QIÈQ
UI̤D
IËOI
t
1IˍˌOH
QIÈQ
MËN
ŃV
t
1IˍˌOH
QIÈQ
USÛ
DIˌJ
t
1IˍˌOH
QIÈQ
êØOH
WBJ
t
1IˍˌOH
QIÈQ
ê̘OH
OÍP
…và nhiều phương pháp khác.
Trong xu thế phát triển của khoa học giáo dục thế giới, ngoài các phương
pháp dạy học được phát triển có tính hệ thống như đã kể trên, nhiều kĩ thuật giáo
dục mà giáo dục hiện đại đã và đang vận dụng và được đánh giá cao bởi tính hiệu
quả của chúng trong lộ trình tích cực hoá hoạt động dạy và học. Các kĩ thuật dạy
học này bao gồm:
t
,ǡ
UIV̂U
UI˽P
MV̂O
OIØN
t
,ǡ
UIV̂U
DÎV
C̍

DÈ
t
,ǡ
UIV̂U
UIÙOH
UJO
QI˽O
I̕J
t
,ǡ
UIV̂U
LINJO
US˽J
CËO

12

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

t
,ǡ
UIV̂U
DÈD
N˽OI
HIÏQ
t
,ǡ
UIV̂U
,8-
…và nhiều kĩ thuật khác.
GV cần chú ý rằng, việc vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học phải thật
sự linh hoạt; phù hợp với đặc điểm, nhận thức của HS, với bối cảnh và các điều kiện
sư phạm khác mới đạt được mục tiêu dạy học. Không nên áp dụng một cách gò bó,
khiên cưỡng làm cho tiết học, bài học âm nhạc mất đi tính nghệ thuật, tự nhiên. Dù áp
dụng phương pháp hay kĩ thuật dạy học nào thì vấn đề cần đạt quan trọng nhất là HS
phải được trải nghiệm, học mà chơi – chơi mà học; ngày qua ngày, tiến bộ phát triển
một tình yêu với âm nhạc và hứng thú được tham gia các hoạt động âm nhạc rồi mới
đến các năng lực âm nhạc đặc thù.
Ngoài các định hướng về phương pháp giáo dục âm nhạc chung, GV âm nhạc
cần nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp dạy học âm nhạc tiên tiến của thế giới
để mang lại cơ hội cho HS được tham gia tích cực, được hoà mình vào không gian của
âm nhạc qua các hoạt động đa dạng và phong phú.

3.2. Các phương pháp giáo dục âm nhạc mới
3.2.1. Phương pháp Dalcroze
Phương pháp Dalcroze được phát triển vào đầu thế kỉ XX bởi nhạc sĩ, nhà giáo dục
người Thuỵ Sĩ Emile Jaques-Dalcroze (1865 – 1950). Phương pháp được chia thành ba
khái niệm cơ bản: sử dụng Do cố định (Fix Do), ứng tác ngẫu hứng (Improvisation),
âm nhạc theo nhịp điệu (Eurhythmics). Hiện nay, phương pháp Âm nhạc nhịp điệu
Dalcroze (Dalcroze Eurhythmics) được sử dụng rộng rãi trong việc giáo dục âm nhạc,
đặc biệt là cho trẻ em (Frego. D, 2012).
Định hướng triết học
Triết lí sư phạm của Dalcroze là sự kết hợp tinh thần, cơ thể và cảm xúc là căn
nguyên của quá trình học tập. Phương pháp Dalcroze định hướng việc xây dựng
các kĩ năng và kiến thức âm nhạc cho trẻ em thông qua sự khám phá trong các
hoạt động vận động âm nhạc dựa trên các thành tố tiết tấu. Vì vậy Dalcroze đã tạo
ra một phương pháp dạy – học âm nhạc thông qua sự trải nghiệm của các giác
quan và trí thông minh bởi các phản ứng của cơ thể và hệ thống thần kinh (Farber
& Thomsen, 2011).
a. Nguyên lí sư phạm âm nhạc
Dựa trên quan điểm “Âm thanh đi trước kí hiệu” của Pestalozzi (1746 – 1827) − nhà
giáo dục âm nhạc người Thuỵ Sĩ, phương pháp Dalcroze định hướng xây dựng các kĩ
năng, kiến thức âm nhạc cho trẻ em thông qua sự khám phá vận động âm nhạc dựa
trên các tác nhân về tiết tấu (Rhythmic stimulus) (Campbell, 1991).

13

b. Các công cụ giáo dục âm nhạc của phương pháp Dalcroze
Công cụ dạy học của phương pháp Dalcroze:
− Kí xướng âm (Fixed-Do): Phát triển khả năng nghe nhạc tiềm tàng trong mỗi
con người là rất quan trọng. Kí xướng âm được dạy theo cách kết hợp tiết tấu và vận
động để phát triển khả năng nhạy cảm về cao độ, về mối tương quan âm điệu và nhân
tố âm nhạc khác.
− Ứng tác, ngẫu hứng (Improvisation): Phát triển ngẩu hứng âm nhạc của trẻ
được phát triển một cách logic trên nhiều cách.
− Vận động theo nhịp điệu (Dalcroze Eurhythmics): Công cụ hết sức quan trọng
tương tự với hai công cụ ban đầu. Các vận động theo nhịp điệu phải thể hiện sự cân
phương, vuông vắn về cấu trúc tiết tấu.
− Cả ba công cụ trên độc lập về phương tiện diễn tả âm nhạc, nhưng phải được
kết hợp chặt chẽ và có tính hệ thống trong quá trình dạy – học âm nhạc cho trẻ
(Campbell, 1991).

3.2.2. Phương pháp Kodály
Phương pháp dạy học âm nhạc Kodály được phát triển bởi Zoltán Kodály (1882
– 1976), một nhà soạn nhạc, nhà dân tộc học và sư phạm âm nhạc người Hungary.
Kodály mong muốn qua giáo dục âm nhạc để củng cố âm nhạc truyền thống và nâng
cao khả năng đọc, viết âm nhạc cho người học và làm công tác âm nhạc.
a. Định hướng triết học
Kodály tin tưởng rằng, hoạt động âm nhạc là khả năng tự nhiên vốn có của mọi
người. Âm nhạc từ ngôn ngữ bản địa, vùng miền thông qua các hình thức như: lời ru,
ca dao dân ca, trò chơi âm nhạc,… cần được ưu tiên sử dụng trong giáo dục âm nhạc
cho trẻ em. Giáo dục âm nhạc cần được bắt đầu với trẻ càng sớm càng tốt để phát
triển khả năng âm nhạc vốn tiềm tàng một cách tự nhiên trong mỗi đứa trẻ và cần
được khơi gợi để phát huy khả năng đó (Choksy, 1999).
b. Nguyên lí sư phạm âm nhạc
Quy trình dạy học âm nhạc cho trẻ theo phương pháp Kodály được tiến hành dựa
trên ba bước cơ bản: chuẩn bị, giới thiệu và luyện tập.
− Bước Chuẩn bị (Preparation): Các em sẽ trải nghiệm và cảm nhận các khái niệm,
thành tố âm nhạc mới thông qua việc ca hát, nghe nhạc, vận động âm nhạc, trò chơi
âm nhạc, sử dụng nhạc cụ,... Giúp HS sẵn sàng khám phá và học tập các đặc trưng của
các thành tố âm nhạc mới.
− Bước Giới thiệu (Presentation): GV sẽ cung cấp thông tin, giới thiệu và giải thích
các khái niệm, thành tố âm nhạc mới. Có thể dùng các công cụ giảng dạy ở trong giai
đoạn này.

14

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

− Bước Luyện tập (Practice): HS sẽ được GV hướng dẫn và trải nghiệm những
vấn đề đã được giới thiệu, luyện tập các mẫu bài tập. Sau khi đã quen với những khái
niệm và mẫu bài tập, HS sẽ bắt đầu học cách ứng tác (Improvisation) trên những nội
dung mà các em đã được học và luyện tập. Từ đó, giúp HS hình thành tư duy sáng
tạo âm nhạc.
c. Các công cụ giáo dục âm nhạc
Phương pháp Kodály vận dụng bốn công cụ dạy học chính, gồm:
− Đọc nhạc bằng Do di động (Movable Do).
− Đọc nhạc bằng kí hiệu bàn tay (Hand signs). Dùng kí hiệu từ bàn tay để giúp
HS phân biệt và nhận biết nốt nhạc. Hệ thống này do John Curwen – mục sư nhạc sĩ
người Anh sáng tạo từ thế kỉ XIX.
− Đọc chữ tiết tấu và hình tiết tấu. Hệ thống này được tạo ra bởi nhạc sĩ người
Pháp Emile-Joseph Chevés ở thế kỉ XIX. Mỗi giá trị tiết tấu trong nhóm trường độ cơ
bản được kí hiệu bằng các âm tiết đặc biệt (Choksy, 1999).
− Nguồn tư liệu âm nhạc dân gian: đây được xem là nguồn tài liệu chính trong
hoạt động dạy học âm nhạc cho trẻ theo phương pháp Kodály. Tuy nhiên, tuỳ từng
quốc gia, bản địa khác nhau mà nguồn tư liệu âm nhạc dân gian có phần tích hợp
khác nhau. Ở Việt Nam, cần đưa dân ca, đồng dao, các điệu hò, lí, các trò chơi dân
gian,… vào hoạt động dạy học âm nhạc cho trẻ. Ngoài ra, các tác phẩm có giá trị nghệ
thuật cao trong lĩnh ca hát, như hợp xướng, nhạc cổ điển,… của các nhạc sĩ danh
tiếng cần được chọn lọc và giáo dục trong nhà trường.

3.2.3. Phương pháp Orff-Schulwerk
Orff-Schulwerk là phương pháp dạy học âm nhạc được sáng tạo bởi hai nhà sư
phạm âm nhạc người Đức, Carl Orff và Gunild Keetman từ những năm 1920 của thế
kỉ trước. Tại Hoa Kì, AOSA – Hiệp hội Orff-Schulwerk Hoa Kì (American Orff-Schulwerk
Associtation) là một tổ chức phát triển chuyên môn có tầm ảnh hưởng lớn nhất đới
với GV âm nhạc toàn liên bang và quốc tế (Shamrock, 2007).
a. Định hướng triết học
Phương pháp Orff-Schulwerk dựa trên nền tảng khai thác và phát triển năng lực
âm nhạc thông qua khả năng vui chơi tập thể và vận động. Những khả năng này tiềm
tàng một cách tự nhiên trong mọi đứa trẻ. Năng lực âm nhạc tự nhiên đó bao gồm:
hát, xướng đồng dao – ca dao, vỗ tay, đập gõ, chơi trò chơi, nhảy múa,… Theo Orff và
Keetman, trẻ học âm nhạc bắt đầu bằng nghe và thực hành trước, rồi mới đến đọc và
viết. Quá trình phát triển các kĩ năng âm nhạc của trẻ giống như quá trình trẻ học một
loại ngôn ngữ nào đó (Shamrock, 2007).

15

b. Nguyên lí sư phạm âm nhạc
Quá trình sư phạm theo Orff-Schulwerk thể hiện tính logic trong quá trình nhận
thức âm nhạc của trẻ em qua các bước:
− Bước thứ nhất gọi là bước khám phá (Exploration). HS được tiếp xúc với âm
thanh của nhạc cụ, với tiết tấu hay các mẫu âm. GV đưa ra các câu hỏi gợi ý để các em
tự khám phá các đặc điểm âm nhạc đặc trưng của chúng.
− Bước thứ hai gọi là mô phỏng, bắt chước (Imitation). HS lập lại những mẫu âm
ngắn được chơi trên nhạc cụ hay xướng âm bởi GV. Mỗi lần thực hiện chỉ một mẫu
âm có cấu trúc đặc biệt, trong đó điểm lí thuyết, hay một âm hình tiết tấu được nhấn
mạnh một cách điển hình.
− Bước thứ ba gọi là chơi nhạc ngẫu hứng (Improvisation). HS được yêu cầu chơi
ngẫu hứng trên nhạc cụ hay một mẫu âm có độ dài và mức độ khó tương đối hơn dựa
vào các thành tố âm nhạc các em đã học qua giai đoạn mô phỏng.
− Bước thứ tư gọi là sáng tạo (Creation), HS được tham gia một quá trình chơi nhạc
khó hơn, đòi hỏi sự sáng tạo trên nền tảng những kiến thức âm nhạc mới học. Hình
thức âm nhạc có thể áp dụng trong bước này có thể là ABA, rondo, hay biến tấu nhỏ.
c. Các công cụ giáo dục âmnhạc
Phương pháp Orff-Schulwerk có các công cụ giáo dục như:
− Nói theo nhịp điệu (Speech).
− Hát (Singing).
− Chơi nhạc cụ (Playing Instruments).
+ Bộ gõ cơ thể (Body Percussion)*.
+ Nhạc cụ cầm tay không định âm (Unpitched Hand Percussion).
− Nhạc cụ Orff (Orff Instrument).

3.2.4. Phương pháp Suzuki
Tiến sĩ Shinichi Suzuki là người sáng lập phong trào giáo dục âm nhạc trên toàn
thế giới được gọi là phương pháp Suzuki. Ông sinh năm 1898 tại Nagoya Nhật Bản,
trong một gia đình chuyên sản xuất violin lớn nhất ở nước Nhật, nên được tiếp xúc
và học violin từ nhỏ. Năm 22 tuổi, ông đến Đức học violin với nghệ sĩ vĩ cầm nổi tiếng
Karl Klinger. Tại nơi đây, ông đã quan sát thấy trẻ nhỏ dễ dàng học ngôn ngữ bản địa
(tiếng Đức) – một ngôn ngữ mà ông rất khó khăn để thành thạo. Qua quan sát, Suzuki
nhận ra rằng tất cả trẻ em có thể học tiếng mẹ đẻ một cách dễ dàng thông qua việc
* TrongViFKJLiRNKRDÆPQKҥFQKyPWiFJLҧVӱGөQJWKXұWQJӳ9ͅQÿͱQJF˿WK͛

16

Tài liệu bồi dưỡng giáo viên môn Âm nhạc 3

lắng nghe, bắt chước và lặp lại. Từ đó, ông rút ra kết luận: trẻ em cũng có thể học âm
nhạc theo cách này nếu được dạy bằng tình yêu và sự cống hiến. Với quan điểm “con
người là yếu tố đầu tiên sau đó mới tới khả năng”, mục tiêu của ông là giúp nuôi dưỡng
tình yêu âm nhạc và phát huy sự nhân bản trong mỗi con người. Ông gọi ý tưởng của
mình là “giáo dục tài năng” và sớm thành lập một trường học ở Matsumoto theo quan
điểm sư phạm này.
Giáo dục tài năng đề cập đến sự phát triển của kĩ năng, kiến thức và tính cách. Từ
“saino” trong tiếng Nhật có nghĩa là khả năng và tài năng, saino cũng có thể được sử
dụng để chỉ sự phát triển khả năng và tài năng trong một lĩnh vực nào đó, mà cụ thể
là âm nhạc. Suzuki đã dành nhiều ...